روزنامه اعتماد در روز پنجشنبه نهم امرداد ماه گزارشی از پروژه هنری «مخفیگاه ۲» اثر پونه اوشیدری با عنوان «تالاب انزلی در استخر گالری باوان» تهیه کرده است.
این گزارش به قلم فاروق مظلومی در صفحه ۹ روزنامه اعتماد به چاپ رسیده است و متن آن بدین ترتیب است:
«خیلی آگاهی و فضیلت میخواهد در شرایط اقتصادی کنونی همچنان دغدغه محیط زیست داشته باشی. پونه اشیدری هنرمند چندرسانهای همزمان با شیوع کرونا پروژه مخفیگاه ۲ را در استخر گالری باوان شروع کرد و حالا در پنجمین ماه این پروژه است که در استیتمنت اینگونه معرفی میشود.
«مخفیگاه ۲» که یک پروژه زمانمحور است، براساس اثری با نام «الهه تالاب» (۹۶ – ۹۵) از همین هنرمند شکل گرفته است. این پروژه پروسهمحور که برای فضای استخر گالری باوان طراحی شده، با تاثیر از شرایط کنونی تالاب انزلی و تهدید گیاهان مهاجمی چون «آزولا» و «سنبل آبی» شکل گرفته است. در این اثر، تصویرِ کف استخر (عکسی عظیم از چهره هنرمند)، بر اثر گذشت زمان و رشد سریعِ گیاهانِ شناور روی آب و جلبکها و میکروارگانیزمهای معلق در آب، به مرور ناپدید و مخفی میشود.
در ادامه استیتمنت این پروژه میخوانیم.
هر وقت همهچیز آرام به نظر میرسد و همه جا ساکت، یعنی شاید اتفاقی هولناک دارد در خفی رُخ میدهد. انگار چیزی در سکوت و بیخبری بروید و حرکت کند، مثل ِ یک بیماری خاموش یا جُرمی پنهانی. در نبودِ نشانهای پیدا، خطر، بیصدا نزدیک میشود، چون جنگلی از خزههای سرخ، به آرامی رشد میکند، تکثیر میشود و بیآنکه کسی سرعتِ حرکتش را متوجه باشد، در سکوتی عمیق، هیولای سبز رنگ، تالابِ پرُ خُروش را در بر میگیرد، میپوشاند و خاموش میکند. آنقدر بدون درد اتفاق میافتد که شاید حسش هم نکنی.
گیاهان آبزی و غیربومی همچون «آزولا» و «سُنبل آبی» سالها پیش در پی اشتباهاتِ انسانی، ناخواسته به تالاب انزلی راه پیدا کردند و امروز سطح وسیعی از تالاب را پوشانده. این گیاه با رشد سریع، سطح آبهای شیرین را میپوشاند و مانع رسیدن نور خورشید و اکسیژن به درون آب میشود، با مصرف اکسیژن و مواد غذایی و بالا بردن اسیدیته آب، این زیستگاهها را تضعیف کرده تا جایی که رفتهرفته تنوع گیاهی و جانوری زیستگاه از بین میرود. در عوض سیستمهای غیرهوازی شروع به فعالیت کرده و تالاب یا برکه را تدریجا به مردابهای بد بو و غیرقابل زیست تبدیل میکند.»
حالا دیگر برای نامگذاری اجراهای هنری معاصر دچار مشکل هستیم و گاهی عنوان پروژه هنری جامعترین است. همانطورکه پونه اشیدری برای کاری که در استخر گالری باوان انجام میدهد عنوان پروژه «مخفیگاه ۲» را میدهد. اما راستی نقش اشیدری در این پروژه چیست؟ مجری؟ او در ابتدای پروژه طراح و سپس مجری و اکنون نقش مراقب پروژه را دارد و احتمالا در پایان پروژه و از بین رفتن اثر ارتباطش با پروژه فقط در اسناد ثبتی مثل ویدیو یا عکسها محفوظ خواهد بود نه در فضای واقعی. از اینرو ثبت این پروژهها امری مهم است. اما پروژه مخفیگاه ۲ نسبتهایی با هنر محیطی دارد. مکانمحور و مفهومی است. دغدغههای زیستبومی دارد. و اگر این پروژه در محل تالاب انجام میشد یک EcoVention بود. شاخهای از هنر محیطی که قصد آگاهیرسانی در مورد تخریبهای محیطزیستی را دارد و اغلب در محل تخریب اجرا میشود اما اجرای پروژهای که مربوط به یک تالاب طبیعی بوده در استخر که یک آبگیر انسانساخت است شاید یادآوری این مفهوم است که ساخت فضاهای شهری توسط انسان باعث تخریب طبیعت شده و از طرفی امحای تصویر هنرمند توسط عوامل شیمیایی و میکروارگارنیسمهایی که با عاملیت هنرمند در استخر ایجاد شدهاند، نمادی از نابودی انسان توسط خودش است. اما فارغ از این تفاسیر و انتسابات، اشیدری در مخفیگاه ۲ یک فضای مشاهده مستمر و متغیر را خلق کرده است که روی سه عنصر زمان، مکان و موجود زنده استوار است. امکان جابهجایی محفظههای نگهداری گیاهان در این پروژه توسط بازدیدکننده در سطح استخر، تغییر این فضای مشاهده را در لحظه ممکن میکند. مخاطب میتواند از هر وجه و از هر فاصلهای ارتباطی ویژه با مخفیگاه ۲ داشته باشد و با این اثر از درون و بیرون ارتباط برقرار کند و این وضعیت رابطه سنتی مخاطب با اثر هنری را تغییر میدهد.
اثر مفهومی «مخفیگاه دو» یک فضای مشاهده – observatory space – است نه برای رصد آسمان که برای نگریستن دوباره به زمین. فضاهای مشاهده ایستگاههای دیدن و کنجکاوی و تلنگر هستند. این فضاها آثاری هستند که در حین اجرا درگیر تغییر مستمر بوده و تعاملشان در بازههای زمانی با مخاطب تغییر میکند. قابل خرید نبودن این آثار نسبتشان را با هنر اصیل و تفاوتشان را با آثار دیگر بیشتر میکند. مخفیگاه ۲ فضایی است که میتواند با ثبت دقیق، انسان را با خودش و آنچه نمیبیند مواجه کند. نکته قابل توجه دیگر در مورد این پروژه مشخص نبودن پایان آن است. هر لحظه میتواند پایان آن باشد یا اینکه تا ابد در وضعیت ممکن یا اتفاقی ادامه پیدا کند. همکاری و مواجهه گالری باوان با این پروژه ستودنی است چرا که حتی توجیه این پروژه برای اغلب گالریهای تهران شاید سختتر از اجرای آن باشد.»
در این زمینه بخوانید:
«مخفیگاه ۲» اثری از پونه اوشیدری، الهام گرفته از شرایط تالاب انزلی
