انتشارات فروهر از انتشار کتاب «محقق التاریخ-تاریخ کرمان و پادشاهی ساسانیان» خبر داده است.
این کتاب که توسط ملا اسکندر فرزند ملا گشتاسب در دوران قاجار نوشته شده است، در اواخر سال ۱۳۹۸ با تصحیح و پژوهش شهاب الدین سمنان و گودرز رشتیانی توسط نشر فروهر منتشر شد.
محقق التاریخ – تاریخ کرمان و پادشاهی ساسانیان یک کتاب تاریخ است که توسط یک زرتشتی کرمانی که منجم بوده است در سال ۱۲۶۹ هجری قمری(حدود ۱۷۰ سال قبل) نگاشته شده است. شروع محققالتاریخ با داستان هفتواد است. پس آنگاه با «ذکر پادشاهی اردشیر بابکان» وارد تاریخ ساسانیان میشود. اساس کار ملا اسکندر ازین جا تا پایان سلطنت خسرو انوشیروان، کتابِ المعجم فی آثار ملوک العجم نوشتۀ شرفالدین فضلالله حسینى قزوینى بوده است. در مقدمه این کتاب نیز توضیحات مفصللی در مورد تاریخ معاصر زرتشتیان و نویسنده کتاب توسط دکتر دکتر گودرز رشتیانی و شهابالدین سمنان آمده است.
در این مقدمه، خاندان نویسنده بدین ترتیب معرفی شده است: از مهمترین خاندانهای زردشتی در ایران، خاندان ملا گشتاسب در کرمان است که برجستهترین شخصیت آن، کیخسرو شاهرخ ملقب به ارباب کیخسرو (۱۳۱۹ ـ ۱۲۴۵) بود. کیخسرو که از مهمترین شخصیتهای تاریخ معاصر ایران محسوب میشود، زبده و چکیدۀ خاندان زردشتی کهنی بود که ریشه در دیار کرمان داشت. او در معرفی خود و خاندانش چنین مینویسد: «همینقدر میدانم که زایش من در روز امرداد تیرماه ۱۲۴۴ یزدگردی برابر با هفتم تیرماه ۲۴۳۴ شاهنشاهی و ۲۸ ژوئن ۱۸۷۴ میلادی بوده، نام پدرم شاهرخ پور اسکندر پور گشتاسب پور بهمن معروف به زرپیت و نام مادرم فیروزه، دخت خسرو صندل، هر دو از اهل کرمان. مرحوم پدرم را ندیدهام؛ زیرا هنگامی که در رحم بودهام، او به بمبئی رفته و در مراجعتش از بمبئی بلافاصله مریض و مرحوم شده. شغل پدرم علاوه بر نجوم، تجارت بوده و به طور کلی خانوادۀ ما علمی و همه متبحر در علم نجوم و غالباً در خدمات دولتی بودهاند».
سومین پسر ملاگشتاسب، ملااسکندر بود که مسندنشین پدر شد. اسکندر زندگی درویشانه، محقر و مختصری اختیار نمود. اغلب با عرفا و علمای زمان خود بود. او این کتاب خود را در سال ۱۸۵۲ میلادی دربارۀ کرمان نگاشت. نسخهای از این کتاب در انستیتوی خاورشناسی شوروی محفوظ است.
همچنین باستانی پاریزی دربارۀ این کتاب گفته است: «در کتاب مذکور به اختصار تاریخ کهن کرمان تا زمان تصرف آن به دست اعراب در سدۀ هفتم ذکر شده است. این کتاب به منزلۀ شاهد درخشان بیداری و جنبش جامعۀ ایران در سدۀ نوزدهم و توجه آنان به گذشتۀ دیرین تاریخ خود میباشد که نهضت مذکور از خصوصیات سدۀ بیستم است. یک نسخۀ این کتاب که به انستیتوی خاورشناسی فرهنگستان علم شوروی تعلق دارد، به خط بهروز فرزند مؤلف کتاب میباشد که استنساخ آن را در تاریخ ۲۵ محرم ۱۲۸۷ هـ. در شهر کرمان به پایان رسانده است».
نثر این کتاب، روان و ساده و به دور از تصنعات ماکلفانۀ ادیبانه و منشیانه است؛ البته به استثنای دیباچه که نسبت به متن اصلی، نثر ملااسکندر فنیتر میشود. تصحیح این کتاب بر اساس تنها نسخۀ موجود در انستیتو نسخ خطی شرقی وابسته به آکادمی علوم روسیه در سنتپطرزبورگ انجام شده است.
علاقه مندان می توانند این کتاب ۱۱۲ صفحه ای را با قیمت ۱۵ هزار تومان از انتشارات فروهر تهیه کنند.
