«محله خواجه خصر کرمان» به قلم آرش ضیاتبری عنوان یکی از نوشتارهای شماره ۱۴۶ ماهنامه پارس نامه است.
این نوشتار در پارس نامه امرداد ماه ۱۴۰۰ به چاپ رسید که در ادامه مطلب می توانید آن را بخوانید.
محله خواجه خضر کرمان که در اسناد قدیم به نام ترک آباد ثبت شده، واقع در خیابان ابوحامد فعلی و شامل محله های قبه سبز و باغ لله و خواجه خضر بوده است. در مقابل این محله و بیرون از حصار شهر، گبر محله قرار داشت که در زمانهای مختلف به ویژه در زمان حمله افغانها، مورد تهاجم قرار گرفت و زرتشتیان با قبول پرداخت جزیه به این محله وارد شدند. زرتشتیان ساکن در این محله، هر ساله در زمانی خاص، با اجرای مراسمی مانند گهنبارخوانی اقدام به پخش نذورات و داد و دهش میکردند و میزبان زرتشتیانی از سایر شهرها و حتی خارج از کشور هم بودند. این مراسم که به نام خواجه خضر معروف بود، باعث شد تا نام این محله هم به نام خواجه خضر تغییر یابد.
موبد جهانگیر اشیدری مینویسد: در سال ۹۳۸ خورشیدی زیارتگاه خواجه خضر کرمان توسط شخصی به نام دستور نوشیروان مرزبان و با کمک عده ای از مسلمانان از نو بازسازی شد. این محله یکی از پرجمعیتترین محلههای زرتشتینشین شهر کرمان بوده که در سال ۱۲۸۳ خورشیدی تعداد ۲۲۸۵ نفر شامل ۴۹۸ خانوار در این مکان سکونت داشتند و قدیمیترین و بیشترین گهنبارخوانیها در خانههای همین محله انجام میگرفت.
در محله خواجه خضر، از قدیمترین ایام به آموزش و کسب دانش توجه خاصی شده است که مدارس مانکجی هاتریا و ارباب کیخسروشاهرخ و مدرسه انوشیروان نمونهای از آن است. قابل توجه اینکه، مدرسه انوشیروان بر روی محل دفن چشمهای مردم این منطقه که در زمان آغا محمدخان قاجار فرمان کور کردن مردم کرمان صادر شد، قرار گرفته است.
در محدوده محله خواجه خضر، خانههای وقفی متعددی با نیت نامههای مختلف وجود دارد که مهمترین موقوفات زرتشتیان این محله عبارتند از: موقوفه بهرام اردشیر کابلی، موقوفه ماه خورشید پریبرز، موقوفه دستور رستم دستور جمشید نوشیروان، موقوفه رستم فریدون برزین، موقوفه گوهر جهانبخش جمشید یزدی، موقوفه جمشید میرزا، موقوفه بامس رستم خسرو، موقوفه اورمزدیار خداداد و موقوفه قاضی کیخسرو قاضی منوچهر و مهمترین موقوفات مسلمانان نیز شامل: موقوفه شتردارها، یخدانیها و فولادیها می باشد.
در این زیارتگاه، سنگی وجود داشت که به نام سنگ نیت معروف بود. زرتشتیان پس از وارد شدن به زیارتگاه، ابتدا نیت کرده و سپس دوطرف سنگ را گرفته و بلند می کردند اگر این سنگ ۵۰ کیلویی به راحتی تکان میخورد و بلند می شد، جواب نیت خود را خوب میدانستند و اگر سنگ تکان نمیخورد جواب نیت خود را خوب نمیدانستند.
سرکار خانم توران شهریاری ( بهرامی) در مورد خواجه خضر شعر زیر را سروده است:
در خواجه خضر حالتی هست
کزآن بشوند عاقلان مست
مست از می عشق کبریائی
یابند ز خویشتن رهائی
وز عهد قراختائیان است
در سینه اش آتشی نهانست
نی آتش پرشرار پر سوز
بل آتش گرم هستی افروز
زان پخته شود نپخته خام
جان و دل از آن بگیرد آرام
قدمت محله خواجه خضر بسیار بالاست و درست است که از زمان قراختائیان ( ۶۰۳ خورشیدی) مورد توجه قرار گرفته و مدرسه بزرگی در این مکان ساخته شده و آرامگاه پادشاهان قراختائی بهخصوص ترکان خاتون هم در این مکان قرار دارد و درست است که هرچند نام خود را از سبزی خضر که هرجا مینشسته جایگاه او سبز میشده گرفته باشد، اما این محل از قبل از قراختائیان محلی متبرک و مورد احترام همگان، به ویژه زرتشتیان بوده است و میتوان از زاویهای دیگر این مکان را بررسی کرد همانگونه که پیر سبزپوشان از یادگاران دوره صفویه از زیارتگاههای زرتشتیان کرمان است.
شماره ۱۴۶ ماهنامه پارس نامه را می توانید از اینجا دانلود کنید.
