موسسه فرهنگی انتشاراتی فروهر از چاپ کتاب «مسیحیان در روزگارخسروپرویز» خبر داده است.
این کتاب بر اساس پژوهش دکتر جمشید قهرمانی در ۳۰۲ صفحه با بهای ۶۰ هزار تومان، در سال ۱۴۰۰ و در ۵۰۰ نسخه توسط نشر فروهر منتشر شده است.
در ابتدای پیشگفتار این کتاب نویسنده تلاش کرده است تا به اهمیت مسیحیان در زمان ساسانیان اشاره کند و اینگونه می نویسید:
«مرزهای غربی اشکانیان گسترده بود و سیاست دینی آنها همراه با مدارا. همین باعث شد که از آغاز گسترش مسیحیت، به مرور، مسیحیان از قلمرو امپراتوری روم وارد ایران شوند. پیگردهای دینی برخی از امپراتوران روم نیز عاملی مهم در روی آوردن آنها به قلمرو اشکانیان بود. در سده سوم میلادی ساسانیان قدرت را از اشکانیان گرفتند و شرایط سیاسی جدیدی در منطقه حاکم شد. با وجود این، مسیحیان همچنان به رشد خود در ایران ادامه دادند. علاوه بر مسیحیان بومی ایران، ورود اسیران جنگی مسیحی باعث افزایش تعداد آنها در ایران گردید. از آن زمان تا پایان حکومت ساسانی، مسیحیان مراحل مختلفی از پیشرفت را در شاهنشاهی ساسانی تجربه کردند. به مرور، طبقهای از بزرگان مسیحی نیز درون شاهنشاهی ساسانی به وجود آمد و به همین جهت، اهمیت مسیحیان در مناسبات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی افزایش یافت. علاوه بر آن، امپراتوری روم در اواخر سده چهارم میلادی به طور رسمی مسیحی شد و این موضوع نقش سیاسی مسیحیت را پررنگتر کرد. بنابراین بررسی تاریخ سلسله ساسانی بدون در نظر گرفتن وضعیت مسیحیان آن و نقشهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی آنها امکانپذیر نیست. تا کنون، پژوهشگران زیادی شامل متخصصان تاریخ ادیان، تاریخ ساسانیان و تاریخ روم به موضوع مسیحیان شاهنشاهی ساسانی پرداختهاند و نظرات گوناگونی ارائه دادهاند. با این حال، این موضوع همچنان نیازمند کارهای بیشتری است، زیرا بسیاری از نظراتی که در اینباره ارائه شده دارای ایرادات جدی است؛ به ویژه در زبان فارسی به این موضوع توجه کافی نشده است و نیاز به پژوهشهایی که به صورت تخصصی به آن بپردازند احساس می شود.»
در ادامه نیز دکتر جمشید قهرمانی، چرایی انتخاب روزگار خسروپرویز را برای خوانندگان شرح می دهد و بیان می کند:
«روزگار حکومت خسروپرویز نیز یکی از مقاطع بسیار مهم در تاریخ ایران دوران ساسانی است. در این دوران حدوداً سی و هشت ساله رویدادهای بسیار مهمی در داخل و خارج شاهنشاهی ساسانی به وقوع پیوست که بر سرنوشت آن بسیار تأثیر گذاشت؛ از جمله مهمترین این رویدادها میتوان به شورشهای داخلی، جنگهای طولانیمدت با امپراتوری بیزانس و همچنین اتحاد و قدرتگیری اعراب مسلمان اشاره کرد. یکی از مسائل مهم در روابط خارجی و داخلی خسروپرویز، سیاست وی در رابطه با اقلیتهای مسیحی و یهودی بود. خسروپرویز در ابتدای حکومت خویش، شورش بهرام چوبین را از پدر به میراث برد و ناچار به امپراتوری بیزانس پناهنده شد تا بلکه با کمک آنها تاج و تخت را به دست آورد. هنگامی که خسروپرویز به قلمرو بیزانس عزیمت میکرد در راهِ خود از مناطق مسیحینشین بسیاری عبور کرد و در این راه تجاربی خاص اندوخت. خسروپرویز بیش از یک سال در میان مسیحیان زیست تا آنکه با کمک ماوریکیوس، امپراتور بیزانس، موفق به شکست بهرام چوبین شد. به شهادت برخی از منابع کهن، رفتار خسروپرویز در میان مسیحیان به گونهای بود که حتی برخی به اشتباه تصور کردند که وی مسیحی شده است؛ به هر حال، هدف خسروپرویز از برخی سیاستهای دینیِ خود این بود که امپراتور مسیحی بیزانس را قانع سازد تا او را یاری رساند. افزون بر این، خسروپرویز دو همسر مسیحی به نامهای مریم و شیرین برگزید و منابع مختلف حکایت از اوج پیشرفت بزرگان مسیحی در دوران وی دارند.»
نویسنده همچنین در توضیح فصل های این کتاب اینگونه می نویسد:
«کتاب حاضر دارای چهار فصل است؛ در فصل نخستِ این کتاب برای ایجاد پیوستگی در بحث و درک بهتر مطالب، به طور خلاصه توضیحاتی از وضعیت مسیحیان ایران از آغاز حکومت ساسانی تا پایان روزگار خسروانوشیروان ارائه دادهام. در فصل دوم کتاب به سیاست دینی خسروپرویز در طول شورش بهرام چوبین پرداختهام. در فصل سوم کتاب به سراغ وضعیت و رقابت میان نسطوریان و میافیزیتها در روزگار خسروپرویز رفتهام و فصل پایانی این کتاب را به بررسی سیاست خسروپرویز در قبال بزرگان مسیحی و یهودیان اختصاص دادهام. طرح روی جلد و ابیات پشت جلد کتاب برگرفته از برگهای از نسخه دوران ایلخانی شاهنامه فردوسی است که با شماره F1945.21.1 در نگارخانه هنر فریر نگهداری میشود. این تصویر و ابیات درباره دیدار خسروپرویز و راهب پیشگو در قلمرو بیزانس است که در فصل دوم کتاب آن را بررسی کردهام.»
در قسمت آخر پیشگفتار دکتر قهرمانی در مورد چگونگی تالیف کتاب مسیحیان در روزگار ساسانی توضیح می دهد و بیان می کند که در واقع این کتاب رساله دکترای وی بوده است:
« این کتاب حاصل پژوهشی است که در هنگام نگارش رساله دکتری خود در دانشگاه تهران آغاز کردم و پس از اتمام رساله نیز آن را ادامه دادم؛ در این راه، اساتید بزرگواری مرا به اَشکال مختلف یاری نمودند و وظیفه دارم در اینجا از ایشان تشکر کنم. از استاد راهنمای رساله دکتری خود، دکتر روزبه زرینکوب، اساتید محترم مشاور، دکتر سیروس نصرالهزاده و دکتر کلثوم غضنفری و همچنین از اساتید محترم داور، دکتر ژاله آموزگار، دکتر زهره زرشناس، دکتر فرزانه گشتاسب و دکتر محمود جعفری دهقی بسیار سپاسگزارم، زیرا بدون یاری آنها این امر میسر نبود. همچنین از دکتر کایل اسمیت، متخصص تاریخ مسیحیت، دکتر سباستین بروک، از دانشمندان زبان سریانی و تاریخ مسیحیت، دکتر مایکل ویتبی، متخصص تاریخ روم و زبان یونانی باستان و دکتر متیاس بیندر متخصص تاریخ مسیحیت که همگی برخی از آثار ارزشمند خود را در اختیار من قرار داده و پاسخگوی پرسشهایم بودهاند بسیار سپاسگزارم. اساتید و دوستان بسیار دیگری نیز در به ثمر نشستن این کتاب مرا یاری کردهاند که نام بردن از همگی آنها در این بخش خلاصه امکانپذیر نیست، اما قدردان زحمات یکایک ایشان هستم. در پایان از دکتر فرزانه گشتاسب، مدیر مسئول انتشارات فروهر، قدردانی ویژه میکنم، چرا که علاوه بر قبول زحمت داوری رساله دکتری من، مرا در راه چاپ این کتاب بسیار یاری نمودند.»
علاقه مندان می توانند کتاب مسیحیان در روزگار خسروپرویز را از انتشارات فروهر تهیه کنند.
