جدیدترین اثر مهرداد قدردان، نویسنده و پژوهشگر زرتشتی به معرفی بیش از ۶۰ چارتاقی کمتر دیده شده استان فارس می پردازد.

شاید بسیاری از افراد، استان فارس را با تخت جمشید، پاسارگاد، نقش رستم، حافظ و سعدی به خاطر بیاورند. اما در جای جای استان فارس، یادگارهایی ارزشمند از فرهنگ و تاریخ این سرزمین قرار دارند که در حال فراموشی و تخریب هستند.

کتاب «پارس، نگین پارسایی»، «گذری بر چارتاقی-نیایشگاه های فارس» در اواخر سال ۱۳۹۸ به همت انتشارات فروهر و با نیک اندیشی خانواده روانشاد مهندس هرمزدیار خسروی به زیور طبع آراسته شد. این کتاب به قلم مهرداد و آرین قدردان در ۲۲۴ صفحه و ۱۰۰۰ نسخه به چاپ رسیده است و افزون بر ۶۰ چارتاقی استان فارس را معرفی می کند و بیش از ۱۸۰ عکس نیز از این چارتاقی ها در کتاب قرار داده شده است.

چارتاقی هایی که برخی از آنها برای نخستین بار در این کتاب معرفی می شوند و بسیاری از آنها رو به تخریب هستند و البته نویسندگان کتاب نیز هدف اصلی را کمک به شناسایی این بناها عنوان می کنند که در معرض بی توجهی و حتی تخریب سودجویان گنج یاب قرار دارند و امیدوارند با آگاهی رسانی انجام شده برای ماندگاری بیشتر این یادگاران ارزشمند تلاش شود تا شاید از بی مهری روزگار به درآیند و روزگار را بپایند و با آگاهی و یاری مردمان فرهنگ دوست به ویرانی بیشتر نروند، که در خود، تاریخ و فرهنگ از گذشته به اکنونمان ارمغان آورده اند.

 

در کتاب «پارس، نگین پارسایی» استان فارس به ۵ منطقه شمالی، جنوبی، شرقی، غربی و مرکزی تقسیم شده است و چارتاقی های این استان از اقلید و خرمبید در شمال تا لار و لامرد در جنوب و کنار خلیج فارس مورد شناسایی و معرفی قرار گرفته اند.

 

در ابتدای این کتاب می خوانیم:

بنا بر دیدگاه اشوزرتشت جهان بر پایه «اشه» بنا نهاده شده است، «اشه» یعنی نظم، قانون و راستی، بر پایه یسنای ۷- ۳۱ اهورامزداد با خرد خویش «اشه» را آفرید تا بهترین منش «وهیشتم منو» را پشتیبان باشد. همچنین اشوزرتشت در یسنای ۱۹-۳۱ بر این باور است که «اشه اندیش» دانایی است که پزشک زندگی «هوم بیش» است. اهمیت «اشه» تا بدانجاست که نماز زرتشتیان با سرود «اشم وهو» آغاز و با آن پایان می پذیرد و این در حالی است که خود سرود «اشم وهو» نیز با «اشه» آغاز و با «اشه» پایان می پذیرد. «اشه» این فروزه اهورایی به مانند دیگر ویژگی های خداوندی در جهان گیتی نمادی دارد و نماد این جهانی «اشه»، «آتش» است و چون جان جهان «اشه» است. در آتشکده «آتش» مرکزیت یافت که یادآور شود جهاان را اساس و بنیان، راستی و نظم و قانون است.

 

 

همچنین سخن پایانی کتاب پارس نگین پارسایی نیز بدین ترتیب است:

هدف ازانجام این کار کمک به شناسایی بیشتر نیایشگاه های باستانی استان فارس، به ویژه چهارتاقی ها، این یادگاران سپند نیاکان خردمندمان است، که به شوند گستردگی و کمبود نیرو و بودجه و عدم ثبت برخی از آنها در سیاهه میراث فرهنگی، بیشترینشان در معرض بی توجهی و حتی تخریب سودجویان گنج یاب است.

تلاش بر این است که به سهم خود با ثبت عکس و گزارش و آگاهی رسانی در شناسایی و ماندگاری بیشتر این یادگاران سپند بکوشیم.

 

مهرداد قدردان، در پیشگفتار کتاب نیز اینگونه نوشته است:

فارس از دیرباز مهد شهرنشینی و فرهنگ و هنر بوده است و مردان و زنانی بزرگ از این سرزمین برخاسته اند و با تاثیرگذاری بر جهان، در درازنای تاریخ، مایه پویش و پیشرفت، بالش و نازش بوده اند. دو دودمان بزرگ پادشاهی هخامنشی و ساسانی از این خطه سربرآورده و بر جهان تاثیرگذار شده اند.

منشور کورش برآمده ا اندیشه بزرگمردی ست که از این خاک برآمده و به این خاک برگشته و پادشاهی چهارگوشه جهان را رقم زده است. راینیداری بهین و مدیریت جهانی داریوش، سر در گرو این خاک مینونشان دارد. جهانداری اردشیر و شاپور، خسرو و بهرام، وام دار پارس و پارسیان است.

تپه های تل کمین، تل سوز، تل باکون، تل آجری، تل نورآباد، استخر، تنگ بلاغی و کورانگون، حکایت از دیرینگی شهرنشینی در این خطه دارد.

پاسارگاد، تخت جمشید، نقش رستم، نقش رجب، تنگ چوگان و بیشاپور و شهرهای گرد و مدور فیروزآباد، دارابگرد، نمونه های هنرمندی و فرهنگ سازی مردمان این بوم و بر است.

در دوره های پسین تر هم مردمانش همچنان فرهنگ ساز بوده اند. شیخ اجل سعدی، پیر خرد و تربیت و تجربه را پرورانده اند. حافظ شاعر آسمانی، رند عالم سوز، پویشگر پیرمغان و جستجوگر شهر یاران از این دهیو برای جهانیان آوای بهشتی سر می دهد.

ابن مقفع، سیبویه، حلاج، ابوسهل نوبخت، نصرالله منشی، قطب الدین شیرازی، علامه دوانی، صدرالدین دشتگی، عرفی، وصال، اهلی، شوریده، بیدل، وقار، قاآنی شیرازی و جهانگیرخان صوراسرافیل زاده و بالیده این خاک اند.

برآوردگار گنبد دانش و حکمت متعالیه، ملاصدرا و برآوردگار گنبد آسمانی تاج محل، استاد عیسی، پرورده این خاک مینوی اند. کریم خان زند هر چند از دیاری دیگر آمد اما در فارس وکیل الرعایا شد. آسمان دانش و فرهنگ، ادب و هنر ایران معاصر هم ستاره های پرفروغی از این دیار دارد. بهمن بیگی ها، دانشورها، سامی ها، انجوی ها، صورتگرها، حمیدی ها، رستگارها، علیرضا شاپور شهبازی، یحیی ماهیار نوابی، دکتر خدادوست و پروفسور فیروز نادری، زین زمره اند.

اما در ویژگی این کتاب:

جایگاه های نیایش و نزدیکی جستن به آسمان در این دیار پارسایی کم نیستند، چارتاقی هایی که در آن پارسا مردمانش در پیشگاه خداوندی، با آفرینش زمان مینوی، زمان گیتی را از پویش بازداشته اند و زمین را به آسمان پیونده داده و در گیتی، مینو ساخته اند. آذرفرنبغ، جره، قمپ، کنارسیاه، تل جنگی، رهنی، تل جیران، نوجین، محلچه، تنگ چک چک، کرسیا، آذرخش، دوان، ظهرشیر، مزایجان، ماهفرخان، میل دیمه، کردشول، برم دلک، بیان، قاضیان، زاغ، تادوان، نودران، کهنارو و… آفرینشگر زمان سپند و مینوی نماز و نیایش و ایین بوده اند.

در این کتاب به دیدار نیایشگاه های باستاین فارس به ویژه چارتاقی ها رفته ایم و بر این تلاش بوده ایم که این جایگاه های سپند را به تصویر بکشیم شاید از بی مهری روزگار به درآیند و روزگار را بپایند و با آگاهی و یاری مردمان فرهنگ دوست به ویرانی بیشتر نرونددکه در خود، تاریخ و فرهنگ از گذشته به اکنونمان ارمغان آورده اند.

در آفرینش این پژواک از دیار کهن، دوستان بسیاری در شناسایی دقیق و راهنمایی و برداشتن عکس و فیلم یاری مان کردند:

جعفر ناصری، امین کاظمی نیا، سعید طغرلی، امان الله رضایی، یوسف کشاورز، احسان حیدری، علیرضا احمدپور و عبدالرضا جوکار، از بن جان سپاس دار مهر و یاری شان هستیم.

در بخش استاد و کتابخانه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان فارس، برای شناخت درست و شماره ثبت اثر، از همکاری شایان سرکار خانم سارا خلیلی بهره مند شدیم و در اداره میراث فرهنگی شهرستان لامرد آقای مسعود تقی زاده یاریگرمان بودند.

در شناخت و تهیه عکس از چارتاقی ایزدخواست، آقایان علی اکبر صالحی و اصغر صالحی، وام دار نیکی هایشان هستیم.

بی گمان این کتاب به دور از کاستی های فراوان نیست. بر این باوریم که ارباب دانش و آگاهی با گوشزد کردن آنها، در زدودن کاستی ها و افزودن آگاهی نویسندگان و رساندن آگاهی درست به خوانندگان گرامی(درچاب های پسین تر) خواهند کوشید.

وام دار مهرتان خواهیم بود اگر کاستی های کتاب را به رایانامه mgh3747@gmail.com گوشزد فرمایید.

 

 

علاقه مندان می توانند این کتاب را به قیمت ۸۵ هزار تومان از انتشارات فروهر تهیه کنند.